DÎVÂNU LUGÂTİ’T-TÜRK

Dîvânü lugāti’t-Türk Dünya Haritası

Kâşgarlı Mahmud, Dîvânü lugāti’t-Türk’ü 25 Ocak 1072 yılında yazmaya başlamış, 12 Şubat 1074 yılında tamamlamıştır. Türk dilinin ilk sözlüğü olan Dîvânü lugāti’t-Türk, çeşitli Türk boylarından derlenmiş bir ağızlar sözlüğüdür. Eserde yaklaşık olarak 9.000 kelime bulunmaktadır.

Türk tarihine, coğrafyasına, mitolojisine, dil bilgisine, Türk halklarına dair birçok bilgi içermektedir.

Kâşgarlı Mahmud’un eserinde yer alan haritanın ilk Türk dünya haritası olarak bilinir. Haritada Türkler’in oturduğu yerler, Türkler’in etkileşimde bulunduğu diğer milletlere de yer verilmiştir.

Halen Millet Kütüphanesi’nde el yazması örneği saklanmaktadır.

Neden yazıldı? Türk milletinin yüceliğini anlatmak, Türkçe’nin üstün bir dil olduğunu diğer milletlere öğretmek amacıyla yazılmıştır. Eseri ilk kez Kilisli Rıfat Bilge incelemiş ve tercüme etmiştir.

Dîvânü lugāti’t-Türk, Türk toplum yaşamının her alanına ait çeşitli bilgileri içermektedir. Eser içinde; âdetler, akrabalık, evlenme, atçılık ve binicilik, aygıtlar, bağcılık ve bahçıvanlık, beslenme, mutfak, yemekler, bitki, coğrafya, dil bilgisi, Oğuzca sözler, ses taklidi kelimeler, din (itikadlar, şamanizm), tabiat, dokuma ve bezeme, eğlence, millî oyunlar, müzik, şiir ve dans, ev eşyası, giyim kuşam, gök bilimi, hayvan adları, hakan, kadın, savaş (savaş tekniği ve silâhlar), spor ve oyunlar (ayak topu veya tepük, çevgân, yumruk oyunu), tarım, toplum hayatı, Türk evi, ulaşım ve taşıtlar gibi konular işlenmiştir.

DÎVÂNU LUGÂTİ’T-TÜRK daha kapsamlı olarak bölüm bölüm incelenecektir. İçerisinde Türk tarihine ışık tutan, eşsiz bilgiler bulunan bu eseri gelecek kuşaklara aktaracağız.